یادداشت‌برای همایش/دکتر محمدحسین دیانی

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 

 

درخواست شده بود که برای همایش ملی ادکا با عنوان رسالت اجتماعی علم اطلاعات و دانش شناسی در ارتقای رفتارهای شهروندی که در تاریخ 8 اسفند برگزار می‌شود، یک مقاله یا یاداشتی کوتاه بنوسم تا در روز همایش به معرض نمایش گذاشته شود و احتمالاً در کتاب همایش به عنوان یک مقاله منتشر شود. با پذیرش د خواست به کنکاش پرداختم و با اقتباس از مقاله جان عبدول کارکبو با عنوان، دموکراسی، اطلاعات و کتابداران متخصص/حرفه مندان در سریلایون متن زیر را فراهم آوردم. چون نمی‌دانم این نوع محتوای می‌تواند در معرض دید قرار گیرد و یا در کتاب مربوطه منعکس شود، متن را برایشان ارسال کردم، اما عین آنرا در سایت خود قرار می‌دهم؛، باشد که مورد توجه علاقمندان به این نوع مطالب قرار گیرد.

چهار بخش عمده این متن داریا عناوین زیزند:

دموکراسی

اطلاعات و دموکراسی

دموکراسی و نقش کتابخانه‌ها در جامعه

دموکراسی و کتابداران متخصص/حرفه مندان

حکومت ساخته شده توسط مردم برای مردم دموکراسی نامیده شده است. چندین پیش فرض زمینه ساز دموکراسی است

یک. بطورکلی انسان‌ها برای حکومت برخود به شیوه ای آزاد و منصفانه توانایند.

ب. جامعه متشکل از علائق متفاوت است ولایقند تا نظراتشان محترمانه و تاثیرگذارنده شنیده شود.

خواسته جهانشمول دموکراسی احترام و شانیتی است که خوداداره کردن انسان هسته مرکزی آن است. خواسته‌های هر انسان برای آزادی، برابری و استقلال، همه پیش فرض‌های دموکراسی هستند.

رسالت‌های اجتماعی علم اطلاعات و دانش شناسی در ارتقای رفتارهای شهروندی

وجود عبارت رفتارهای شهروندی در عنوان این همایش، ارائه تعریفی از مفهوم شهروندی را ضروری می‌سازد. در ادبیات سیاسی مفهوم شهروندی هنگامی تحقق می‌یابد که افراد جامعه از حقوق مدنی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی برخوردار باشند. حق تجربه کردن، حق مشارکت، حق آگاهی و حق دسترسی به اطلاعات درون حکومتی

تشکیل دهنده حقوق فرهنگی هستند. در تعریفی جامع‌تر، فراهم بودن امکانات لازم برای بیشترین مشارکت شهروندان در تصمیماتی که برای آن‌ها سرنوشت ساز است، از جمله حق مشارکت داوطلبانه در انتخابات، دموکراسی نام گرفته است. زیر بنای این نوع اندیشه، دسترسی شهروندان به همه نوع اطلاعات به ویژه اطلاعاتی که در درون حکومت در جریان است، آن‌ها را در موقعیت قرار می‌دهد که کنش‌ها و بی کنشی‌های سیاستمداران جامعه را حسابرسی می‌کند و برای اداره بهینه جامعه تصمیم‌های آگاهانه تر اتخاذ می‌کند. رابطه تنگاتنگ دسترسی آزاد به اطلاعات و دموکراسی آنقدر مستحکم و ناگستنی است که هر نوع توسعه جامعه را با واقعیات مربوط به دسترسی به اطلاعات در چهارچوب دموکراسی میسر دانسته‌اند. با پذیرش این نوع رابطه است که رسالت‌های اجتماعی علم اطلاعات و دانش شناسی در ارتقای رفتارهای شهروندی را در جامعه دموکراتیک معنا دار می دانم و این مهم را با اقتباس و نقل مرتبط‌ترین عبارات و جملات از مقاله دموکراسی، اطلاعات و کتابداران متخصص در سریلایون نوشته

جان عبدول کارگبو https://www.emeraldinsight.com/doi/abs/10.1108/00242539910300651?journalCode=lrJo ـ John Abdul Kargbo

Democracy, information and the professional librarian in Sierra Leone

در زیر توصیف و تشریح می‌کنم.

 

حکومت ساخته شده توسط مردم برای مردم دموکراسی نامیده شده است. چندین پیش فرض زمینه ساز دموکراسی است:

1. بطورکلی انسان‌ها برای حکومت برخود به شیوه ای آزاد و منصفانه توانایند. 2. جامعه متشکل از علائق متفاوت است و افراد آن لایفند تا نظراتشان محترمانه شنیده شود.

خواسته جهانشمول دموکراسی احترام و شانیتی است که خوداداره کردن انسان هسته مرکزی آن است. خواسته‌های هر انسان برای آزادی، برابری و استقلال، همه پیش فرض‌های دموکراسی هستند.

دموکراسی به خودی خود تضمین کننده چیزی نیست، بلکه ارائه دهنده فرصت برای موفقیت و شکست است. دموکراسی توانایی کار با یکدیگر و توان اداره خویشتن به شیوه ای برخوردار از آرزوها، استقلال فردی، فرصت‌های اقتصادی وعدالت اجتماعی است..

 دستیابی به این موارد بسیار دشوار است، زیرا موفقیت مؤسسات دمکراتیک بر دوش شهروندان است و نه متکی به چیزی دیگری. برای موفقیت دمکراسی ضروری است تا مؤسسات حامی و نیروبخش فرآیند دموکراسی یا ایده‌های مربوط به آن موجود باشد. دقیق‌تر اینکه ستون‌های دموکراسی در مؤسسات و تشکیلات دموکراتیک قرار دارد که حامی و نیرو بخش موارد زیر است:

خودمختاری مردم، حکومت توافقی، حکومت جمعی، ضمانت حقوق اساسی بشر، انتخابات آزاد و منصفانه، برابری در مقابل قانون، تکثرگرایی سیاسی و امکان تبادل اندیشه درباره موضوعات مهم، رواج شکیبایی در شنیدن نظرات دیگران، یکسان ندانستن نقد دولت یا نظام با دشمنی هریک از این دو.

این موارد وظیفه آموزشی سنگینی بر دوش حکومت و مؤسسات وابسته به آن قرار می‌دهد تا به توده‌های مردم بیاموزد نقش قانونی خود را در فرآیند دموکراسی بخوبی ایفا کنند.

 

اطلاعات و دموکراسی

جوامع مدرن بطور فزاینده ای به تولید و مصرف اطلاعات می‌پردازند. در این جوامع، اطلاعات منبع حیانی برای توسعه تلقی می‌شود. مدیران، سیاستمداران، کارکنان بخش عمومی، دبیران و آموزگاران، تجار، صاحبان مشاغل و پیشه‌های در خدمت مردم و بسیاری دیگر از گروه‌ها و تشکیلات بهره برداران از اطلاعات هستند. دسترسی به اطلاعات مرتبط نیز،؛ مهم‌ترین نیاز برای افرادای است که خواهان غلبه بر فشارهای جامعه مدرن هستند.

باورود جامعه به عصر اطلاعات بسیار ضروری است که جوامع دارای سیاست‌های تضمین کننده دسترسی به اطلاعات و دانش برای افراد عادی باشند. درقرن بیست ویکم محرومیت از دسترسی به اطلاعات و دانش، در بهترین حالت به سرخوردگی و در بدترین حالت به استبداد می‌انجامد.

از موارد بالا چنین استنباط می‌شود که اطلاعات و ایده‌ها نیازهای پایه انسان هستند و اینکه هر شهروندی، صرفنظر از نژاد، مذهب، موقعیت اقتصادی باید از دسترسی آزاد به اطلاعات برخوردار باشد. دسترسی آزاد به اطلاعات حق انسانی تلقی می‌شود. دسترسی مؤثر به اطلاعات و ایده‌ها، شهروندان را در درک مسائل روز توانا می‌سازد و زمینه انتخاب‌های درست دانش محور یا مؤثر برسیاستها را افزایش می‌دهد. به ویژه این نوع اطلاعات و رفتارهاست که یاری رسان دموکراسی است.

برای ارتقاء و مقاوم سازی دموکراسی و حکومت، مردم باید از حقوق‌ها و تعهدات خود کاملاً اگاه باشند. یک دولت منتخب مردم، نظام قضائی مستقل و مطبوعات آزاد همه عناصریک حکومت خوب هستند. نیز انتخاب کنندگان غننی از اطلاعات و برانگیخته شده برای مبارزات جامع باید با آموزش مدنی از حقوق اساسی خود آگاه شده باشند. ازجمله حق درخواست مسئولیت پذیری و شفافیت از کسانی که با رأی آن‌ها انتخاب شده‌اند.

 

دموکراسی و نقش کتابخانه‌ها در جامعه

کتابخانه‌ها در هیچ جامعه ای در خلاء وجود ندارند، آن‌ها مخازن دانش‌اند. این ارزشی انکار ناپذیر است. کتابخانه‌ها نه تنها از فرهنگ جامعه حفاظت می‌کنند، آن‌ها به عنوان کارگزاران ارتباطی نیز باید نقشی مهمی در انتقال اطلاعات و دانش بر عهده گیرند. کتابخانه‌ها فراهم آورنده شادمانی، لذت ذهنی و نشاط روحی هستند. آن‌ها مؤسسات اجتماعی هستند که مسئولیت فراهم آوری ابزارها برای خودآموزی دائمی افراد جامعه را بر عهده دارند. کتابخانه‌ها مؤسسات قدرتمند تغییرات اجتماعی و سیاسی هستند. آن‌ها می‌توانند به خواسته‌های دموکراسی و رواج باسوادی یاری رسانند. کتابخانه‌ها بخاطر تفکر و آزادی اندیشه وجود دارند و متوقع هستیم مردمانی که در این مکان‌ها پرورش می‌یابند سهم یگانه ای در حفاظت از آزادی برعهده گیرند.

 

دموکراسی و کتابدار حرفه ای

دموکراسی براین فرض استوار است که مردم از منابع متفاوت به واقعیات ونظرات دسترسی دارند. تصمیم گیری د موکراتیک در سطح منطقه ای و ملی، وابسته به کیفیت دسترسی به اطلاعات است. متخصصان کتابداری با مهارت‌هایشان، می‌توانند نقش تعیین کننده ای در فراهم آوری چنان دسترسی به اطلاعات برعهده گیرند و با این تعهد به توسعه جامعه مطلع یاری رسانند. کتابداران چونان زرادخانه فرهنگ دموکراتیک می‌توانند نه تنها آماده پاسخ به معیارهای مندرج در بطن فرآیند دموکراسی باشند، بلکه می‌توانند جوابگوی انواع استلزامات اجتماعی، مانند خود دموکراسی نیز، باشند.

خلاصه؛ کتابداران هم علت و هم پیامد جامعه خود هستند، لذا با تغییرات اجتماعی، خود و مؤسسات آن‌ها نیز باید تغییر کند.

آیا کتابداران باید فعال یا حامی امور سیاسی باشند. اگر پاسخ مثبت است، آن‌ها چه مقدار باید به بحث‌های سیاسی در باره موضوعات غیرکتابداری وارد شوند. توجه به امور سیاسی پرسش‌هایی در باره مسئولیت‌های فردی و جمعی، حداقل در باره نقش آن‌ها در سازماندهی و اداره موسساتشان پیش می‌کشد. پرسش درباره درگیرشدن کتابداران در سیاست، پرسش مرتبطی است، زیرا برانگیزاننده موضوعاتی در باره نوع جامعه ای است که خواهان آن‌اند و سیاست‌های که تمایل دارند دنبال کنند تا امکانات (فرصت‌های) زندگی‌شان را بهبودبخشند.

دقیق‌تر اینکه، کتابداران حرفه ای، بجای تأثیرپذیری از سیاست باید مبتکرواکنش به سیاست‌های حکومتی باشند، حرفه کتابداری، به ویژه در دوران کنونی، صرفنظر از ویژگیهای انجمن‌هایشان، نباید اجازه دهد دیگران تعیین کننده چند و چون موضوعات مطرح در آن‌ها باشند. دردوران متلاطم کنونی، هنگامی که کتابخانه‌ها با کاهش منابع و رقابت از سوی دیگر مؤسسات قرار دارند، ضرورتاً کتابداران نیازمند حمایت صدای عمومی برای تداوم و تقویت خدماتی که آن‌ها ارائه می‌کنند، هستند. بنابراین نیاز است تا درباره ارزش کتابخانه‌ها و حرفه بر سیاستمداران، رسانه‌ها و دیگرانی که می‌توانند روی نظر عامه تاثیرگذار باشند، اعمال نفود کنند.

کتابداران نسبت به آموزش اعضا، درباره حقوقی که در جامعه دموکراتیک دارند، متعهد هستند. کتابداران باید از مهارت‌های بیشتری برای حمایت از حقوق اساسی که در جامعه خودگردان باید شناخته شوندبرخوردار باشند. آن‌ها نباید از توانائی خود برای یاری رسانی اطلاعاتی به مشتریان خود در حوزه‌های قانون و حکومت نگران یا بدگمان باشند، چون آگاهی شهروندان در دموکراسی حیاتی است، کتابداران باید در دسترسی به اسناد و رویه‌های حقوق ایفای نقش کنند، زیرا با میسرسازی گردش آزاد اطلاعات، شهروندان قادر خواهند بود تا به قضاوت‌های معقولانه روی آورند.

افراد برای اینکه از مزایای دموکراسی برخوردار شوند، نیازمند دسترسی به اطلاعات درباره مسائل حکومی هستند. افزون بر این، کتابداران به این دلیل با اهمیت هستند که دموکراسی بر پایه نیازهای و آرزوهای مشترک مردم با ویژگیهای و تجربیات متفاوت بنیان نهاده شده است. چون افراد دارای نیازهای اطلاعاتی متفاوت هستند، کتابداران باید در مواجهه با تقلاهای مشتریان خود، برای تحقق حق دانستن، توانا باشند. بیشترین کتابداران با هزینه‌های جامنعه دانش آموخته‌اند، بنابراین بدهکار سهیم کردن جامعه در مزایایی هستند که از مهارت‌های اطلاع یابی و اطلاع رسانی خود کسب کرده‌اند. با این نگاه، اشاعه اطلاعات حقوقی و قضایی دیگر نباید تنها بر عهده کتابداران تربیت یافته برای کتابخانه‌های حقوق باشد، بلکه کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی و عمومی همه مستقیم یا غیر مستقیم با ساخته شدن قوانین مرتبط‌اند، یعنی هدف همه آن‌ها دسترس پذیر ساختن اطلاعات درباره گستره ای وسیع از موضوعات است که یکی از آن‌ها دسترس پذیر ساختن اسناد و روبه‌های حقوقی است. تحت این پذیره‌ها، شهروندانی که از مشارکت در فرآیندهای سیاسی خودداری می‌کنند، آنگونه که افلاطون به درستی گفته است، پاداش عدم مشارکت خود در امور سیاسی را با زیستن زیر سلطه حکومت بدترین مردان دریافت می‌کنند.

وقتی کتابداران بیشتر و بیشتر درگیرامور سیاسی می‌شوند، اگر به دستورات اخلاقی آموخته در حرفه‌شان پایبند باشند و تخصصیی که در مراحل آموزش و پرورش خود به دست آوره اند را به گونه ای مناسب در موقعیت‌های سیاسی به کار برند، برای جامعه سودمند خواهند بود.

ولی کتابدارانی که بیشترینشان به گونه ای مناسب آموزش‌های متناسب با منابع سیاسی و حقوقی ندیده‌اند، چگونه می‌توانند به این امور بپردازند. تغییرات در جامعه خواهان تغییر در سبک توزیع و اشاعه اطلاعات است، بازیابی اطلاعات الکترونیکی منجر به تغییرات قابل توجه شده است، ولی بسیاری از کتابداران تعلیم یافته برای کتابخانه‌های حقوق و دیگر کتابخانه‌های با مدارک و اسناد سیاسییی و حقوقی که شکل دهنده دموکراسی هستند و معمولاً دست اندرکاران قدرت مانع دسترسی مردم به آن‌ها هستند، ناآشناسیند

می‌شود مدعی شد که کتاابداران بدون استثنا، نمی‌توانند به نیازهای جامعه به سرعت پاسخ گو باشند. کتابداران باید مشتاق باشند تا کتابخانه‌هایشان پاسخگوی نیازهای در حال تغییر جامعه باشند و در پی فراهم آوردن امکانات برای آموزش کارکنانشان در حوزه‌های سیاسی و حقوقی باشند. متاسفانه گروه‌های آموزشی در سطوح مختلف درس‌های مرجع مرتبط با این موارد را در برنامه آموزشی خود نگنجانیده‌اند، برخلاف موردی که در گروه‌های آموزش کتابداری پزشکی در ایران رخ داده است.

نپرداختن به این موارد وضعیتی مبهم از شناخت، سازماندهی و ارائه خدمات مرتبط با مدارک سیاسی و حقوقی وجود آورده است و لذا زمینه مناسب برای پرداختن به امور سیاسی و حقوقی که برای استحکام دموکراسی ضروری است، مهیا نشده است.

حکومت نیز باید برتلاشهای خود برای تشخیصص نقش حرفه مندان کتابدار بیافزاید و منابع مالی و غیر مالی لازم برای ارائه این نوع خدمات را تدارک بیند. بطور رسمی، حمایت‌های حکومت از خدمات کتابخانه‌های عمومی و سایر انواع کتابخانه‌ها توسط موسساتی که این کتابخانه‌ها وابسته به آن هستند صورت می‌گیرد که نتایج سال‌ها تداوم این شیوه، نمایانگر اختصاص منابع مالی اندک به کتابخانه‌ها ست. درپرتو این وضعیت، کتابداران مجبورند با منابع ناکافی و کاه منسوخ شده که مواردی از آن‌ها از طریق هدیته دریافت شده است، بسازند بیشتر اینکه، نبود کارکنان توانا در پست‌هایی که برای سهه منصفانه از بودجه تلاش کنند، کتابخانه‌ها را دائماً آشفته نگهداشته است.

این ایده که ما در جامعه اطلاعاتی زندگی می‌کنیم پذیرش عام یافته است. جامعه اطلاعاتی، جامعه ای است که در آن تبادل اطلاعات یکی از فعالیت‌ها کلیدی در همه کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه است. اطلاعات فاکتوری کلیدی در توسعه اقتصادی است. در نتیجه، کتابداران حرفه ای باید مردمانی مجهز به انواع مهارت‌ها باشند تا بتواتند نقشهای متفاوتی که دسترسی مؤثر به اطلاعات را برای بیسوادان و باسودان تسهیل می‌کند؛ ایفا کنند. تا از این طریق مردم به دانشی دست یابند که توسعه دهنده حکومت و دموکراسی است، از فقر می‌کاهد، با تغییرات فناوری همساز می‌شود و به تأمین برایری اجتماعی می‌انجامد

 

جستجو