یادداشت‌ برای همایش ادکا/ دکتر رحمت الله فتاحی

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

ما و تحقق رسالت اجتماعی خود: اکنون وقت مشارکت پویا در اصلاحات اجتماعی است

رحمت الله فتاحی

معلم علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه فردوسی مشهد و رئیس پیشین انجمن کتابدارای و اطلاع رسانی ایران

 

جای بسی خوشوقتی است که همایش آینده ادکا به یکی از مسائل بنیادی جامعه امروز ایران پرداخته است. من شخصا به این مسئله یعنی رسالت های اجتماعی حرفه کتابداری (که امروز علم اطلاعات و دانش شناسی نام گرفته است) بسیار علاقمندم و در طول چند سال گذشته به آن پرداخته ام[1]. به همین دلیل، پیشنهاد موضوع کنونی همایش ادکا هم از من بود. عنوان همایش ادکا یعنی: رسالت های اجتماعی علم اطلاعات و دانش شناسی در ارتقاء رفتارهای شهروندی به خوبی ارزش و اهمیت موضوع را نمایان می کند.

به دلیل همین اهمیت بویژه در شرایط کنونی ایران است که باید تلاش گسترده ای را برای ایفای نقش در اصلاحات اجتماعی، از جمله ارتقای رفتارهای شهروندی، آغاز کرد. ارتقاء رفتارهای شهروندی مقدمه اطلاحات اجتماعی است و باید اهمیت آن را در این راستا عمیقا درک کرد. جامعه ایران به دلایل گوناگون از جمله عدم آگاهی بخش بزرگی از مردم و نداشتن رویکرد تفکر منطقی در برخورد با مسائل، دچار چالشهای جدی و نابودکننده شده است. نمودهای فراوان این چالشها را می توان در زندگی مردم مشاهده کرد. رسانه های چاپی و الکترونیکی و همچنین شبکه های اجتماعی نیز همه روزه بخشهایی از این چالشها را بازتاب می دهند.

اکنون زمان آن فرا رسیده است که حرفه مندان عرصه کتابداری، علم اطلاعات و دانش شناسی، بواسطه رسالت تاریخی، اجتماعی و حرفه ای خود و بویژه به دلیل سرشت دانشمدارانه کارکردها و خدمات خود، وارد کارزار اصلاح طلبانه برای کمک به مردم در راستای ارتقای سطح آگاهی ها در شکل گیری رفتارهای درست شهروندی و در نهایت در برخورد منطقی با چالشها شوند. این حرکت الزاماتی دارد. ایستایی کنونی حرفه در شرایط دشوار کنونی و بسنده کردن به ارائه ساده ترین خدمت یعنی امانت کتاب آنهم به بخش ناچیزی از جامعه، نه تنها نمی تواند کمکی به برطرف کردن چالشها کند بلکه حتی می تواند تاثیر منفی بر دیدگاه جامعه نسبت به حرفه داشته باشد.

امروزه کتابخانه ها و خدمات آنها به منزله یکی از شاخصهای جامعه مترقی و کم مسئله به شمار می رود. به بیان دیگر، هرچه کتابخانه های پویاتر و مسئول تری داشته باشیم می توان انتظار داشت که شهروندان هم رفتارهای متعالی در تعامل با جامعه داشته باشند. پس نمی توان قانع بود که ساده ترین خدمت را آنهم تنها به بخش کوچکی از جامعه ارائه دهیم. به جای آن، می بایست برنامه ها، منابع و امکانات لازم را فراهم آورد تا بتوان انواع خدماتی که به ارتقای رفتارهای شهروندی کمک می کند ارائه دهیم. برخی از این برنامه ها و خدمات عبارتند از:

-        تعامل با نهادهای دولتی و مردمی (سمن ها) مرتبط با مسائل اجتماعی و جلب حمایت آنها،

-        تعامل با رسانه های همگانی و شبکه های اجتماعی برای برجسته سازی نیاز به ارتقاء رفتارهای شهروندی،

-        شناسایی انواع رفتارهایی که در تضاد با فرهنگ شهروندی است،

-        شناسایی انواع رفتارهای شکل دهنده فرهنگ شهروندی،

-         تشکیل گروه های اجتماعی داوطلب برای کمک به کتابخانه،

-        راه اندازی شبکه اجتماعی در راستای ارتقاء فرهنگ شهروندی،

-        راه اندازی پویش ارتقای رفتارهای شهروندی و اصلاحات اجتماعی،

-        کمک به پژوهشگران عرصه فرهنگ شهروندی،

-        برگزاری کارگاههای آموزشی ارتقای فرهنگ شهروندی،

-        برگزاری جشنواره های مردمی برای ترویج فرهنگ شهروندی،

-        برگزاری مسابقات دانش آموزی برای تشویق دانش آموزان در این راستا،

-        برگزاری نمایشگاههای کتاب و نشریه مرتبط با فرهنگ شهروندی،

-        تهیه و توزیع پوسترهای مشوق فرهنگ شهروندی با کمک خود شهروندان عضو کتابخانه،

-        و دهها برنامه و خدمت دیگر...

درراستای تحقق رسالت اجتماعی و تاریخی خود، بایسته است پیش از آنکه دیرتر شود و آسیبهای اجتماعی افزونتر گردد، دست به بازنگری اساسی در رویکرد خدمات کتابخانه به گروه ها و قشرهای گوناگون جامعه زد. سالهاست که جوامع دیگر آزموده اند و نتیجه گرفته اند. اکنون مسئولیت سنگینی بر عهده ماست. تلاش در راستای انجام این مسئولیت نشان دهنده پویایی و مشارکت حرفه ما در ارتقاء رفتارهای شهروندی و تحقق اصلاحات اجتماعی است.



[1] در این زمینه می توانید نوشته زیر را بخوانید:

فتاحی، رحمت الله. "پویاسازی کتابخانههای عمومی در راستای آگاهی بخشی همگانی، اصلاحات اجتماعی و کاهش آسیب‌ها". سخن هفته لیزنا، شماره ۳۶۷. ۲۰ آذر ۱۳۹۶.

http://www.lisna.ir/note/32093-%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8E%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7

جستجو